Een gevel die er slecht uitziet krijgt vaak een oplossing aangeboden voordat er een diagnose is gesteld. Er wordt geïmpregneerd terwijl het voegwerk open staat, of er wordt bekleed terwijl uitslijpen genoeg was geweest. Beide kosten geld dat niets oplost.
De eerste vraag is daarom niet welke oplossing, maar wat is er kapot: de voeg, de steen, of allebei. Dat bepaalt de rest.
Eerst diagnose: voeg of steen?
Wat vrijwel altijd fout gaat: een oplossing kiezen op basis van hoe de gevel eruitziet in plaats van waarom hij er zo uitziet.
| Wat je ziet | Waarschijnlijk | Wat je nodig hebt |
|---|---|---|
| Voeg is uitgesleten, steen is gaaf | Voegwerk aan het eind van zijn leven | Uitslijpen en opnieuw voegen |
| Steen schilfert af, voeg zit strak | Te harde mortel, of vorstschade | Steen vervangen, opnieuw voegen in zachtere mortel |
| Voeg zit los en valt eruit | Slechte hechting of vorstschade | Uitslijpen tot vast werk en opnieuw voegen |
| Witte uitslag op de gevel | Zoutuitbloei door doorslaand vocht | Oorzaak van het vocht zoeken, niet afwassen |
| Groene aanslag aan de noordzijde | Algen door vocht en weinig zon | Reinigen, en de vochtbron aanpakken |
| Natte plek binnen op een buitenmuur | Doorslaand regenwater of een lek | Gevel én goot en lood nakijken |
De drie oplossingen vergeleken
| Uitslijpen en voegen | Impregneren | Bekleden of stucen | |
|---|---|---|---|
| Kosten per m² | €45 – €80 | €12 – €25 | €90 – €180 |
| Levensduur | 30 – 50 jaar | 8 – 12 jaar | 40 jaar en langer |
| Lost open voegen op | Ja | Nee | Ja, door bedekking |
| Verbetert isolatie | Nee | Nee | Alleen met isolatiepakket |
| Gevelbeeld blijft | Ja | Ja | Nee, wordt anders |
| Vergunning nodig | Meestal niet | Nee | Meestal wel |
| Omkeerbaar | Ja | Grotendeels | Nee |
De mortel: harder is niet beter
Dit is het punt waarop veel gevelherstel in de kern misgaat, en het is bij oudere woningen in dit gebied bijzonder relevant.
De regel is dat de mortel zachter moet zijn dan de steen. Een gevel werkt: hij zet uit in de zon, krimpt bij kou, en beweegt mee met kleine zettingen. Die beweging moet ergens opgevangen worden, en dat hoort in de voeg te gebeuren. Is de voeg harder dan de steen, dan wordt de beweging opgevangen door de steen, en die schilfert af.
Bij vooroorlogse woningen met zachtgebakken baksteen hoort daarom kalk- of bastaardmortel, niet een harde cementmortel. Bij monumenten wordt daar ook op getoetst. Het is een fout die je pas jaren later terugziet, wanneer de voeg er nog gaaf uitziet en de stenen eromheen aan het verpulveren zijn.
Waarom gevels in het rivierengebied eerder verweren
Twee dingen komen hier samen. Ten eerste de steen: veel oudere bebouwing in dit gebied is gemetseld met baksteen uit de rivierklei die hier gewonnen werd. Waalformaat, vaak zachter gebakken dan de harde Brabantse of Limburgse steen, en daarmee poreuzer en vorstgevoeliger.
Ten tweede het weer. De Betuwe is open land met weinig beschutting, en woningen langs de rivieren, op de dijken en aan de dorpsranden vangen aanzienlijk meer slagregen dan een tussenwoning in een gesloten straat. Slagregen die in poreuze steen trekt en daarna bevriest, is het klassieke recept voor vorstschade.
Praktisch gevolg: de zuidwestgevel is hier meestal de gevel die als eerste aan de beurt is, en het is verstandig om die apart te beoordelen in plaats van de hele woning over één kam te scheren. Soms is één gevel toe aan uitslijpen terwijl de andere drie nog vijftien jaar meekunnen.
Wat je eerst nakijkt, voordat je de gevel aanpakt
Een verweerde gevel is soms het gevolg en niet de oorzaak. Loop deze vier langs voordat je een steiger bestelt.
- De dakgoot. Een overlopende of lekkende goot houdt een gevelstrook permanent nat. Dat is verreweg de meest voorkomende oorzaak van lokale gevelschade.
- Het lood en de waterslagen. Onder de raamdorpels en bij de aansluitingen hoort water naar buiten te worden geleid. Ontbreekt dat of is het gescheurd, dan loopt het de gevel in.
- De maaiveldhoogte. Ligt de bestrating of de tuin hoger dan de vochtkering in de muur, dan trekt vocht van onderaf de gevel in. Dat gebeurt vaker dan je denkt na een keer opnieuw bestraten.
- Beplanting tegen de gevel. Klimop en struiken houden de gevel nat en hun hechtwortels werken in open voegen. Mooi, maar niet voor een gevel die al aan onderhoud toe is.
Pas als die vier in orde zijn, is het zinvol om over de gevel zelf te beslissen. Anders herstel je een symptoom en staat de nieuwe voeg over vijf jaar op dezelfde plek weer open.
Veelgestelde vragen over voegwerk en gevelonderhoud
Wat kost het vervangen van voegwerk?
Uitslijpen en opnieuw voegen kost €45 tot €80 per vierkante meter, inclusief steiger bij een normale woning. Voor een gemiddelde rijwoning met een gevel van zeventig vierkante meter kom je daarmee op €3.100 tot €5.600. De prijs hangt vooral af van de bereikbaarheid, de hoogte en of het bestaande voegwerk makkelijk loskomt.
Is gevel impregneren een goed idee?
Alleen bij een gezonde, droge gevel met intact voegwerk. Impregneren maakt de steen waterafstotend zonder de poriën af te sluiten, en dat werkt tegen doorslaand regenwater. Zit er al vocht in de muur, of zijn er scheuren en open voegen, dan sluit je dat vocht juist op en versnel je vorstschade. Impregneren is dus een afsluitende maatregel na herstel, geen oplossing voor een probleem.
Hoe lang gaat voegwerk mee?
Bij goed uitgevoerd voegwerk in de juiste mortel reken je op dertig tot vijftig jaar. Aan de zuid- en westgevel, waar slagregen en vorst het hardst toeslaan, is dat korter dan aan de beschutte zijden. In dit gebied verweert voegwerk aan de rivierzijde merkbaar sneller, simpelweg omdat er meer wind en regen op staat.
Waarom mag je bij oude bakstenen geen cementmortel gebruiken?
Omdat de mortel zachter moet zijn dan de steen. Oude, zachtgebakken baksteen is relatief poreus en beweeglijk. Een harde cementvoeg geeft niet mee en laat geen vocht door, waardoor spanningen en vocht zich verplaatsen naar de steen zelf. Het gevolg is dat de steen gaat afschilferen terwijl de voeg er nog perfect uitziet. Bij oud werk hoort daarom kalk- of bastaardmortel.
Wat kost het bekleden van een gevel?
Steenstrips of een gevelbekleding kost €90 tot €180 per vierkante meter, en in combinatie met buitengevelisolatie loopt dat op naar €150 tot €260. Het is de duurste oplossing, maar ook de enige die tegelijk de isolatiewaarde verbetert. Houd er rekening mee dat je gevel dan dikker wordt en dat er vaak een vergunning bij komt kijken.
Kan ik mijn gevel gewoon schilderen?
Technisch kan het, maar het is bij baksteen zelden een goed idee. Een dichte verflaag houdt vocht in de muur vast, en op een gevel die van binnenuit vocht kwijt moet, geeft dat blaasvorming en op termijn schade aan de steen. Bovendien is het onomkeerbaar: geverfd metselwerk krijg je nooit meer fatsoenlijk terug naar schoon werk. Een minerale, dampopen verf is de enige variant die te overwegen valt.
Een gevel die toe is aan onderhoud?
We komen kijken naar de steen én de voeg, want die twee vragen om verschillende oplossingen. Daarna weet je of uitslijpen genoeg is, of dat er meer aan de hand is.